موهبت پیرغیبی | چارسوق لارستان: به مناسبت هشتم فروردین‌ماه، روز اوز، برای نخستین‌بار بخشی از سخنان زنده‌یاد پروفسور عبدالمجید ارفعی، پژوهشگر برجسته زبان‌های باستانی ایران، درباره ریشه و تلفظ درست نام شهر «اَوَز» منتشر می‌شود. این گفته‌ها در تاریخ ۲۸ اردیبهشت ۱۴۰۳ در برنامه «شب فرهنگی اوز» که در حاشیه سی‌وپنجمین نمایشگاه بین‌المللی کتاب تهران برگزار شد، مطرح شده است. پروفسور ارفعی که از چهره‌های نامدار زبان‌های باستانی اَکدی و ایلامی بود، ششم اسفندماه ۱۴۰۴ درگذشت. در ادامه بخش‌هایی از سخنان او را می‌خوانید و فایل صوتی این صحبت‌ها نیز برای نخستین بار در چارسوق لارستان منتشر می‌شود.
دکتر عبدالمجید ارفعی؛ پژوهشگر و متخصص زبان‌های باستانی اَکدی و ایلامی، ایلام‌شناس و مترجم خط میخی ایلامی و کتیبه‌های ارزشمند ایران است. ایشان ضمن اشاره به اصالت اَوَزی خود، بر لزوم کاربرد صحیح واژه «اَوَز (Avaz)» به جای «اِوَز (Evaz)» که عموماً به‌دلیل لهجه تهرانی تغییر داده می‌شود، تأکید کردند و بیان نمودند: ایران کشوری است چهارراه برای قوم‌های مختلفی که در طول تاریخ آمده‌اند و رفته‌اند. بسیاری از شهرهای ایران شاید بازمانده‌ای از قوم‌هایی باشند که یا وارد ایران شدند و ماندند و در جامعه حل شدند یا برتری خود را نشان دادند. ما معنی نام بسیاری از شهرها را نمی‌دانیم، اما ویژگی‌های مشترکی در آن‌ها دیده می‌شود. بسیاری از شهرهای ایران نامی دو بخشی دارند؛ یک هجای کوتاه و یک هجای بلند، مانند: شیراز، سیراف، نیریز، تبریز، مهریز و… بسیاری از شهرهای دیگر نیز هستند که نمی‌دانیم بازمانده کدام قوم‌اند که در طول تاریخ به ایران وارد شده‌اند، زیرا نوشته‌ای از خود برجای نگذاشته‌اند. در ایران پیش از هخامنشیان، ما دست‌کم دو قوم را می‌شناسیم که نوشته از خود به جای گذاشته‌اند؛ یکی در خوزستان و دیگری در سنگ‌نگاره آنوبانی‌نی در سرپل‌ذهاب از توابع کرمانشاه که نوشته‌ای به زبان اَکدی دارد. در خوزستان نیز نوشته‌هایی از حدود سه هزار سال پیش از میلاد وجود دارد. آنچه بر ما روشن است، از حدود دو هزار و پانصد سال پیش از میلاد تا زمان هخامنشیان تداوم داشته؛ تاریخ قومی به نام ایلامی‌هاست که شاید در سراسر جنوب ایران، یعنی خوزستان، فارس، کرمان، بلوچستان و حتی تا قندهار ساکن بوده‌اند و تاریخ گران‌بهایی برای ما برجای گذاشته‌اند. این ایلامی‌ها سرزمین خود را در زمان هخامنشی «اوجَه» یا «اووَجه» (Uvja/Uvaja) می‌خوانده‌اند.
دکتر ارفعی در ادامه به بررسی ریشه «اَوَز» از همین نام و وجوه مشترک آن با نام برخی شهرها پرداخت و اشاره کرد: نام «اَوز» شکل دیگری از واژه «اهواز» و «خوز» در خوزستان است که ریشه آن‌ها در فارسی باستان «اوجه» است. در «خوز»، «او» به «خو» تبدیل شده و «ج» به «ز»، در «اهواز» نیز «او» به «اه» و «ج» به «ز» تبدیل شده است و در «اَوَز»، «او» (UVA) به همان شکل باقی مانده و «ج» به «ز» تبدیل شده است.
برای ما اَوَزی‌ها افتخاری است که یکی از قدیمی‌ترین اقوامی هستیم که در ایران نوشتن را آغاز کرده‌اند. خوشحال می‌شوم اگر همشهریان من، بی‌توجه به لهجه تهرانی، خود را «اِوزی» نخوانند.

در ادامه بشنوید...