چارسوق لارستان | احمد نبی زاده: چگونگی استقرار اصناف در یک شهر، موضوعی صرفاً اداری یا کالبدی نیست؛ این مسئله مستقیماً با کیفیت زندگی شهروندان، رونق اقتصادی و آینده گردشگری گره خورده است. الگوی چیدمان فعالیتها میتواند شهری خوانا، قابلپیمایش، پویا و بهیادماندنی بسازد، یا برعکس، آن را به فضایی پراکنده، کمهویت و فرساینده برای تجربه شهری تبدیل کند.
تجربه شهرهای تاریخی ایران نشان داده است که «همنشینی صنفی» و شکلگیری راستههای تخصصی، یکی از پایههای اصلی هویت شهری و جذابیت گردشگری است. بازار تهران، تبریز، اصفهان، یزد، شیراز و کرمان و... تنها نمونههایی هستند که انسجام اصناف در آنها، هم حافظه جمعی را تقویت کرده و هم کارآمدی اقتصادی را افزایش داده است.
در چنین ساختاری، مراجعهکننده با ورود به یک راسته تخصصی، امکان مقایسه، انتخاب و خرید آسانتر را دارد؛ زمان کمتری صرف میکند و تجربهای منسجمتر به دست میآورد. از سوی دیگر، این راستهها به نشانههای شهری تبدیل میشوند؛ فضاهایی که در ذهن بازدیدکننده ماندگار میشوند و بخشی از تصویر شهر را شکل میدهند. همچنین، قرارگیری کسبوکارهای مشابه در کنار هم، رقابت سالم ایجاد میکند و کیفیت خدمات را بالا میبرد.
در مقابل، هرجا پراکندگی و آمیختگی بیقاعده اصناف شکل بگیرد، نتیجه آن کاهش خوانایی شهر، افزایش جابهجاییهای غیرضروری و ایجاد ترافیک، اُفت کیفیت تجربه شهروند و گردشگر و تضعیف هویت مکان خواهد بود.
شهر لار با ساختار ویژه «شهرقدیم–شهرجدید» که پس از زلزله سال۱۳۳۹ شکل گرفت، نمونهای روشن از تأثیر این الگوها بر سرنوشت شهری است. بازار قیصریه و راستههای سنتی شهرقدیم سالها انسجام قابل توجهی داشتند و ستون اصلی هویت اقتصادی و اجتماعی لار بودند.
اما با گذر زمان، تغییرات اقتصادی و ورود مشاغل ناهمخوان، از یکپارچگی تاریخی بازار کاسته شد. با این حال، هنوز هستههایی پایدار در این بافت وجود دارد؛ مانند طلافروشان و تا حدودی عمده فروشان موادغذایی که توانستهاند با حفظ همنشینی صنفی، قدرت اقتصادی و جذابیت بازار را حفظ کنند و نشان دهند انسجام همچنان کارآمد است.
در شهرجدید نیز با وجود فضاهای مدرنتر و مجتمعهای تجاری متعدد، پراکندگی صنفی بهوضوح دیده میشود. تا حدودی در میان فروشندگان موبایل و لوازم جانبی یک راسته نسبتاً منسجم شکل گرفته که با داشتن نظم بیشتر می تواند نمونهای موفق از تمرکز صنفی، خارج از ساختار بازار سنتی به شمار آید. اگر از کلینیک ها و مجتمع های پزشکی بگذریم، فضای بیرونی بازار بزرگ و راسته فست فود و غذاخوری هم تجربه موفقی در سال های اخیر بوده است.
با این حال، شهرجدید هنوز فاقد هویت گردشپذیر مشخص است و بخش مهمی از پویایی آن به نیاز شهروندان به زیست شبانه وابسته مانده است. این دوگانگی کالبدی–اجتماعی اگر بدون برنامه ادامه یابد، میتواند به تعمیق شکاف هویتی و اقتصادی در شهر بینجامد.
ساماندهی اصناف در لار امروز دیگر یک انتخاب اختیاری نیست، بلکه ضرورتی راهبردی برای آینده شهر است. نظمی هوشمندانه در استقرار مشاغل میتواند پیوندی فعال میان شهرقدیم و شهرجدید ایجاد کند، خوانایی شهر را برای گردشگران افزایش دهد، بافت تاریخی را احیا کند، رقابت سالم و رونق پایدار کسبوکارها را تقویت نماید و کیفیت تجربه حضور در شهر را ارتقا دهد.
تجربه موفق طلافروشان در محدوده بازار قدیم، موبایلفروشان در خیابان ابن سینا، فست فودها در بازار بزرگ و تعمیرکاران خودرو و لوازم یدکی در حدفاصل بین دوشهر، نشان میدهد که هر جا همنشینی صنفی حفظ شده، هم اقتصاد تقویت شده و هم تجربه شهری مطلوبتر بوده است.
تحقق این هدف، نیازمند رویکردی جامع و مشارکتی است که به درک و همکاری مردم و شهروندان نیاز دارد. احیای بازار قدیم و راسته های قیصریه با بازآرایی هدفمند راستههای سنتی مانند پارچه، صنایعدستی، عطاری و... میتواند هویت تاریخی بازار را بازیابی کند. ارائه مشوقهایی همچون کاهش عوارض، تسهیلات نوسازی و اجاره حمایتی برای بازگشت اصناف سنتی و جلوگیری از استقرار مشاغل ناهمخوان در بافت تاریخی، از گامهای ضروری این مسیر است.
همچنین تقویت هویت گردشگری بازار قدیم با بهسازی مسیرهای منتهی به آن و نصب علائم و تابلوهای راهنما، نورپردازی هدفمند، ایجاد زیست شبانه با برگزاری رویدادهای فرهنگی و صنایعدستی، میتواند بازار را به مقصدی زنده و پویا تبدیل کند.
در شهرجدید نیز تعیین پهنههای تخصصی برای اصناف مختلف، جلوگیری از رشد بیبرنامه مجتمعهای تجاری، انتقال صنوف و مجتمع های پر مراجعه به خیابان های عریض تر، ارتقای کیفیت نماها و تابلوهای تجاری و ایجاد راستههای هویتمند با استانداردهای محیطی مناسب، به انسجام فضایی و اقتصادی کمک خواهد کرد.
لازم به یادآوری است که سیاستهای تشویقی برای فعالیت در پهنههای تعیینشده و سیاستهای بازدارنده برای تغییر کاربریهای نامتناسب، ابزارهای اجرایی این تحول خواهند بود.
ساماندهی اصناف در شهر لار فراتر از یک طرح عمرانی یا شعار مدیریتی است و نقشی تعیینکننده در مسیر توسعه پایدار شهر، کیفیت گردشگری و رونق اقتصادی دارد. این فرایند، علاوه بر برنامهریزی آیندهنگر، به اقدامات کوتاهمدت و قابلاجرا نیز نیازمند است تا روند تغییر به شکلی ملموس آغاز شود.
اگر بازار قدیم بهدرستی احیا شود، شهرجدید بهصورت هوشمندانه سازمان یابد و میان این دو پیوندی زنده برقرار گردد، لار میتواند به شهری خوانا، جذاب و سرزنده تبدیل شود؛ شهری که در آن اصناف فقط محل دادوستد نیستند، بلکه بخشی از هویت، خاطره و تجربه زیسته مردم و گردشگراناند. آینده لار تا حد زیادی به تصمیم امروز ما درباره نظم و هویت فعالیتهای شهری گره خورده است.
دیدگاه خود را بنویسید